Łódzkie Orientarium –  19–21 marca 2026

Najpierw zastanówmy się co to jest optymalizacja. Jaka jest jej podstawowa definicja.

Otóż optymalizacja to metoda wyznaczania najlepszego rozwiązania. Co to jest zatem najlepsze rozwiązanie i czy można łatwo obiektywnie stwierdzić czy to, co udało nam się osiągnąć, jest rzeczywiście najlepszym rozwiązaniem.

A może do tej pory mieliśmy już kontakt z zaleceniem takiego postępowania i nie jest to wymysł ostatnich czasów? Owszem, była taka zasada. Nazywała się ALARA, As Low As Reasonable Achievable, czyli tak nisko (mało) jak to rozsądnie możliwe. To „nisko”, „mało” dotyczy wszelkich dziedzin życia i może odnosić się do ilości nakładu pracy, nakładów finansowych, czasu, wysiłku, chleba na śniadanie, asfaltu na drodze, hałasu, promieniowania… A skoro do promieniowania doszliśmy, to jak najmniej i już! Tylko wtedy nasz akronim skróci się do czterech liter: ALAA (As Low As Achievable). W dal uleci słówko „rozsądnie”. Pomyślmy z czym się wiąże obniżanie dawki? Z pogorszeniem stosunku sygnału do szumu, a co za tym idzie – z obniżeniem jakości obrazu, ze zmniejszeniem jego zawartości informacyjnej. Tak będzie z każdą optymalizacją jednokryterialną. W radiologii to jednak za mało. Trzeba wróćmy do pełnego brzmienia ALARA, czyli optymalizacji wielokryterialnej. Jeśli wróci słówko „rozsądnie” otrzymamy „wystarczający obraz przy rozsądnie niskiej dawce.

Teraz należy się zastanowić po co realizować coś takiego, jak optymalizacja. Jakie i kto odniesie z jej wdrożenia korzyści? Myślę, że będzie dwóch podstawowych beneficjentów: pacjent i społeczeństwo. Z punktu widzenia społeczeństwa niewątpliwie niezwykle ważne jest obniżenie dawki. Do tego wystarczyłaby optymalizacja jednokryterialna. Oczywiście pod warunkiem, że jest realizowana w większości placówek, w których stosuje się promieniowanie jonizujące w celach medycznych. Oczekiwanym efektem takiego działania będzie zmniejszenie dawki populacyjnej, i, co za tym idzie, zmniejszenie liczby indukowanych zmian rozrostowych, zmniejszenie nakładów na leczenie onkologiczne, ograniczenie liczby osób eliminowanych z normalnego cyklu produkcyjnego i tak dalej.

Ale jest jeszcze konkretny pacjent. Zastanówmy się zatem jakie jest podstawowe zagrożenie z jego punktu widzenia. Niewątpliwie zdecydowanie większym problemem, niż trochę niezoptymalizowana dawka będzie nieprawidłowy obraz lub opis. I tu już musi być realizowana optymalizacja wielokryterialna, a zatem uzyskanie obrazu wystarczającego do udzielenia odpowiedzi na problem kliniczny pacjenta.

A jak wygląda nasza rzeczywistość? Optymalizacja to słowo rzadko dziś wypełnione treścią, a jeszcze rzadziej rzeczywistym działaniem. W codzienności nikt nie ma czasu myśleć o takich zawiłościach i filozofować w sposób opisany parę akapitów wyżej!

Czy optymalizacja powinna dotyczyć jedynie jakości obrazu i dawki promieniowania? Jakie jeszcze kryteria powinny być brane pod uwagę? Optymalizacja powinna dotyczyć również środka kontrastującego, oczywiście w tych procedurach, w których jest on stosowany.

Czy tylko dawki promieniowania i środka kontrastującego powinniśmy optymalizować? Od czego zawartość informacyjna obrazu, widoczność kształtów i struktury uwidacznianych tkanek i narządów oraz obecność lub nie artefaktów zależy od właściwego ustawienia szeroko pojętych parametrów ekspozycyjnych: energii kwantów, czasu ekspozycji, filtracji, ilości użytecznych kwantów w wiązce, odległości, wielkości ogniska, czułości detektora, w tomografii to będzie jeszcze grubość warstwy (akwizycyjnej i prezentowanej), skok spirali i wiele jeszcze innych parametrów. A co z wzmocnieniem kontrastowym? Czy tylko ilość i prędkość podawania ma znaczenie? A co z lepkością, zależną nie tylko od stężenia jodu, ale również od temperatury? Przecież od nie bezpośrednio zależy możliwość penetracji środka do naczyń o określonym przekroju…

Jak zatem powinno się realizować na co dzień działania optymalizacyjne?

O tych i jeszcze paru innych sprawach (np. optymalizacji ochrony personelu w pracowniach zabiegowych) będziemy rozmawiali podczas sympozjum „Optymalizacja w radiologii” w Łódzkim Orientarium, w dniach 19-21 marca 2026 roku.

Szczegóły dotyczące Sympozjum i zasad zgłaszania (wraz z kartą zgłoszenia) znajdziecie na stronie „U Starego ŁOSia” na fb oraz pod adresem: www.los.edu.pl

Ramowy program poniżej.

Program seminarium:

Dzień I 19 marca, czwartek

Blok I 14:30 – 18:00      

Moderator – Dominika Sadowska

Wprowadzenie – Ryszard Kowski

Wykład wprowadzający – Jerzy Walecki

Rola Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zapewnieniu nadzoru nad dawką (wybrane aspekty kontroli i udzielania zgód przez PWIS mające znaczący wpływ na dawkę promieniowania dla pacjenta – Dominika Sadowska

Zasady optymalizacji dawki dla pracowników –

Dzień II 20 marca, piątek

Blok II 9:00 – 13:30

Moderator – Andrzej Lutak, Elżbieta Pater   

Tworzenie i znaczenie procedur szczegółowych – Ryszard Kowski

Nadzór nad dawką w radiografii (w tym w mammografii)

Metody optymalizacji dawki w radiografii (w tym w mammografii)

Prezentacje firm dotyczące metod redukcji dawki i optymalizacji w radiografii dostępnych w używanym wyposażeniu radiologicznym

Blok III 14:30 – 19:00   

Moderator – Radosław Kuliński

Nadzór nad dawką w tomografii komputerowej

Metody optymalizacji w tomografii komputerowej

Prezentacje firm dotyczące metod redukcji dawki i optymalizacji w tomografii komputerowej dostępnych w używanym wyposażeniu radiologicznym

Moderator – Ryszard Kowski

Nadzór nad dawką w radiologii zabiegowej

Metody optymalizacji w radiologii zabiegowej

Prezentacje firm dotyczące metod redukcji dawki i optymalizacji we fluoroskopii dostępnych w używanym wyposażeniu radiologicznym

Dzień III 21 marca, sobota

Blok IV 12:00 – 13:30

Wymagania dotyczące oprogramowania do nadzoru nad dawkami w zakresie wspomagania optymalizacji

Moderator –

Metody optymalizacji dawki środków kontrastujących

13:30 – 14:30 Podsumowanie i zakończenie sympozjum.